ورود / عضویت
021-22004925
تعیین وقت مشاوره
مرکز مشاوره مکث
تعیین وقت مشاوره

رفتار بهنجار و رفتار نابهنجار در رفتار درمانی

رفتار بهنجار و رفتار نابهنجار در رفتار درمانی

رفتار بهنجار سازگارانه و رفتار نابهنجار ناسازگارانه است. رفتار سازگارانه رفتاری است که در ارضای نیازهای فرد و خلاصی او از درد و رنج و خطر، وی را یاری میدهد یا از به هدر رفتن نیروهای او جلوگیری می کند. در مقابل، رفتار ناسازگارانه رفتاری است که در رسانیدن فرد به این هدفها بطور مکرر او را با شکست مواجه میکند و برای او مشکلاتی به بار می آورد.

فرض بنیادی تغییر رفتار و رفتاردرمانی این است که رفتار بهنجار و رفتار نابهنجار از اصول روانشناختی یکسانی پیروی می کنند؛ یعنی همان اصول یادگیری که ایجاد و ادامه رفتار بهنجار را توضیح می دهند، توجیه کننده رفتار نابهنجار نیز هستند.

فردی که دارای رفتار نابهنجار است، مانند فردی که دارای رفتار بهنجار است، رفتار بد و نیک خود را آموخته است.

مشکلات رفتاری در تغییر رفتار و رفتار درمانی

مسائل و مشکلات مورد بررسی در تغییر رفتار و رفتار درمانی بر دو دسته اند:

یک دسته کمبود رفتار و دسته دیگر فزونی رفتار هستند؛ شخص نیازمند به خدمات تغییر رفتار یا رفتار درمانی ممکن است مشکل کمبود رفتار یا مشکل فزونی رفتار و یا ترکیبی از این دو نوع مشکل را داشته باشند.

زمینه های کاربردی تغییر رفتار و رفتار درمانی 

انواع فوبی ها (هراسها)، اختلال های مربوط به وسواس فکری – عملی، ناتوانی در رویارویی با استرس، افسردگی، الکلیسم (می بارگی)، فربهی، استرس ازدواج، مشکلات جنسی و اختلالات شخصیتی.

رفتاردرمانی

میلتنبرگر(2012) در کتاب تغییر رفتار اصول و روشها زمینه های کاربردی تغییر رفتار را در سیزده مورد برشمرده است:

  1. ناتوانی های تحولی
  2. بیماری های روانی
  3. آموزش افراد استثنایی
  4. توان بخشی
  5. روانشناسی جامعه
  6. روانشناسی بالینی
  7. خدمات تجاری، صنعتی و انسانی
  8. خود مدیریتی
  9. اداره رفتار کودکان
  10. پیش گیری
  11. عملکرد ورزشی
  12. رفتارهای وابسته به سلامتی
  13. نگهداری از سالمندان 

پیشینه تاریخی تغییر رفتار و رفتاردرمانی

هر چند که تغییر رفتار و رفتاردرمانی به صورت مجموعه ای دانش منظم و بعنوان یک شاخه کاربردی از علم روانشناسی در اواخر دهه 1950 و اوایل دهه 1960 میلادی موجودیت یافت؛ اما در تمام طول تاریخ بشر مواردی از اقدامات اصلاحی و درمانی وجود داشته اند که به روشهای امروزی تغییر رفتار و رفتار درمانی بسیار شبیه بوده اند. برای نمونه، در روم باستان برای ترک اعتیاد به الکل نوشیدن الکل را با محرکهای نامطلوب همراه می کردند.

جان لاک فیلسوف انگلیسی در سده هفدهم میلادی یک روش عملی برای برطرف کردن ترس کودکان از قورباغه پیشنهاد کرد؛ ژان مارک گاسپرد ایتارد کوشید تا به یک پسر بچه وحشی رشد یافته با غیر انسانها زبان و دیگر رفتارهای اجتماعی را بیاموزد.

نیمه اول قرن بیستم میلادی نیز شاهد موارد موفقی از کاربرد اصول روانشناسی رفتاری برای تغییر و اصلاح رفتارهای نامطلوب و ناسازگار بوده است. از جمله اینها می توان به کوشش های جونز (1924) دربرطرف کردن ترس کودکان، اقدامات دُنلاپ (1932) درترک عادت ناخن جویدن، کنترل شب ادراری توسط ماورروماورر (1938) و ترک اعتیاد الکل به وسیله لِمیر ووُگتلین (1950) اشاره کرد.

تاریخ واقعی پیدایش رفتار درمانی را باید اواخر دهه 1950 و اوایل دهه 1960 دانست، زیرا در این زمان بود که رفتار درمانی و تغییر رفتار بعنوان مجموعه ای از دانش نظام دار پا به عرصه هستی گذاشت و بصورت یک مدل سبب شناسی و درمان، در مقابل مدل روان پویایی فرویدی که درآن زمان مدل غالب روان درمانی بود، شناخته و پذیرفته شد. دو روند کلی عمده ترین عوامل به وجود آورنده رفتار درمانی و تغییر درمانی و تغییر رفتار بوده اند که در ادامه شرح داده می شوند.

رفتار گرایی و نظریه شرطی سازی کنشگر اسکینر در آمریکا

رفتارگرایی را نخست جان بی واتسون (1913) به طور رسمی پایه گذاری کرد و اعلام داشت که موضوع علم روانشناسی رفتار و هدف آن پیش بینی و کنترل رفتار باید باشد.

واتسون ذهن و فرایندهای ذهن را از مطالعات خود کنار گذاشت؛ زیرا این رویدادها با روشهای عینی که رفتار آشکار از طریق آنها مطالعه میشد قابل پژوهش نبود. به همین سبب، رفتار گرایی واتسون رفتار گرایی روش شناختی نام دارد.

بی اف اسکینر، مشهورترین رفتار گرای معاصر، همانند واتسون معتقد بود که تنها موضوع مناسب روانشناسی رفتار است و تنها عامل ایجاد کننده و نگهدارنده رفتار محیط است.

رفتار گرایی اسکینر رفتارگرایی رادیکال نام دارد.

نظریه شرطی سازی کلاسیک پاولف 

دومین عامل مهمی که در پیدایش تغییر رفتار و رفتاردرمانی نقش بسزایی ایفا کرده نظریه شرطی سازی کلاسیک پاولف است. وقتی که جان واتسون در آمریکا با یافته های شرطی سازی دانشمند روسی آشنا شد، از این نظریه برای تبیین رفتارهای آدمیان سود جست؛ وی بازتاب شرطی را واحد عادت می دانست و مدعی بود که اکثر فعالیتهای پیچیده از راه شرطی شدن (کلاسیک) ایجاد میشوند.

سایر عوامل موثر از نظر مرکز مشاوره مکث

درطول نیمه اول قرن بیستم میلادی تعداد دیگری نظریه یادگیری به وجود آمدند که یکی از معروفترین آنها نظریه کلارک لئونارد هال (1943) است. نظریه هال شرطی سازی پاولفی و شرطی سازی اسکینری را در هم ادغام کرد و بدون تمایز قائل شدن بین آنها تعدادی قانون رفتاری تدوین نمود. به نظر هال، تقویت برای شرطی سازی پاولفی و اسکینری هر دو ضرورت دارد و مهمترین عامل تقویتی در نظریه هال کاهش سائق یعنی ارضای یک نیاز زیست شناختی است.

گاتری در نظریه خود تنها عامل مهم یادگیری را مجاورت بین محرک و پاسخ دانسته است. طبق این قانون، هر عملی که در حضور محرکی رخ دهد، وقتی که آن محرک دوباره ظاهر گردد، همان عمل را به دنبال خواهد داشت.

ولپی در آفریقای جنوبی با تاثیرگذاری از شرطی سازی پاولفی، نظریه هال، اندیشه های واتسون و عقاید فیزیولوژیست انگلیسی چارلز شرینگتون به پژوهش و نظریه پردازی پرداخت و اولین کتاب معروف خود به نام روان درمانی از طریق بازداری تقابلی (1958) را نوشت. دومین روند تحولی در زمینه رفتاردرمانی نیز در دهه 1950 پای گرفت و رهبری آن را هانس آیزنک در انگلستان برعهده داشت.

نویسنده: مرکز مشاوره مکث

اشتراک در شبکه های اجتماعی:
(9 رای)
افزودن نظر:
CAPTCHA2
×

امتیاز دهی به مطلب: رفتار بهنجار و رفتار نابهنجار در رفتار درمانی

خیلی بدبدمتوسطخوبعالی